Nhà khoa học của Nông dân

PGS-TS Nguyễn Thanh Hiền sinh năm 1940, nguyên là giảng viên ngành di truyền học, Khoa Sinh học, Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội). Chị tốt nghiệp ngành di truyền học ở Đại học Moscow và tham gia nhiều khoá học, thực tập chuyên ngành tại các nước Hà Lan, Anh, Philippines…

Năm 1984,  chị Hiền bắt đầu những nghiên cứu về phân vi sinh, khi tham gia đề tài “Cố định ni-tơ ở vùng rễ lúa”. Trong đó, có việc phân lập các chủng vi sinh vật cố định ni-tơ từ đất lúa của Việt Nam. Từ hàng nghìn chủng vi sinh,  chị và các đồng nghiệp đã chọn ra một số chủng có thể sản xuất phân ni-tơ (đạm) vi sinh.

Sau đó, với phương pháp tương tự, họ đã nghiên cứu, sáng chế phân phốt pho (lân) vi sinh. Hai loại phân này được gọi chung là phân vi sinh Biogro. Sáng chế phân vi sinh Biogro của chị mở hướng phát triển một nền nông nghiệp sạch và bền vững, giảm chi phí sản xuất, làm lợi cho nông dân. Chị đã phấn đấu không mệt mỏi để ứng dụng công trình ngiên cứu của mình vào thực tế.IMG_0323

Chị Hiền cho biết, qua thử nghiệm tại Việt Nam cũng như kiểm chứng trong khuôn khổ các dự án của Trung tâm nghiên cứu Nông nghiệp quốc tế (ACIAR) và Dự án phát triển của Australia AusAID CARD, cho thấy, phân vi sinh Biogro có ưu điểm hơn hẳn phân hoá học thông thường. Nó có khả năng thay thế 50% phân đạm (u-rê) và lân hoá học.

Với cách thay thế như vậy, năng suất cây trồng vẫn tăng trung bình khoảng 10%. Bón phân vi sinh làm cho cây khoẻ, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh, góp phần làm giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất, giảm chi phí sản xuất và đặc biệt là tăng độ phì cho đất, cải tạo đất.

Nếu dùng loại phân này liên tục trong ba năm, có thể khôi phục các vùng đất bạc màu. Giá một kg phân vi sinh chỉ khoảng 1200 đồng, chỉ bằng 1/3 giá một kg phân đạm.

Công trình nghiên cứu, sản xuất phân vi sinh này của PGS-TS Nguyễn Thanh Hiền cùng các đồng nghiệp thuộc Phòng thí nghiệm phân bón vi sinh (Đại học Khoa học Tự nhiên) năm 2000 đã được Cục Sáng chế khoa học Việt Nam trao Bằng sáng chế. Sáng chế này đã được nhiều tờ báo châu á bình chọn là một trong những sáng chế được đánh giá cao nhất trong năm 2000.

Chị Hiền nhớ lại, những năm mới bắt đầu công trình này, Việt Nam vừa ra khỏi chiến tranh, điều kiện sống và làm việc của chị vô cùng khó khăn. Những cán bộ khoa học như chị không chỉ thiếu phương tiện làm việc, mà còn thiếu thông tin, thiếu những cơ hội giao lưu, học hỏi bạn bè quốc tế. Nhưng chị đã định làm việc gì là phải làm bằng được, quyết không lùi bước.

Thành ngữ Việt Nam có câu: “Cái khó ló cái khôn”. Nhiều lần gặp những khó khăn tưởng chừng không vượt qua được, chị lại nhớ đến câu thành ngữ ấy.

Chị kể: Những năm 90, có công đoạn nghiên cứu cần chiếc nồi lên men, giá khoảng 100 nghìn USD. Chẳng biết kiếm đâu ra. Thế là mình phải nghĩ cách, kiếm nồi thường, thả ống nhựa, đưa bông vô trùng vào nồi sục…cũng cho kết quả gần như dùng nồi lên men chuyên dụng.

Nhưng theo chị, những khó khăn khi nghiên cứu chỉ là rất nhỏ so với việc đưa công trình nghiên cứu ứng dụng vào thực tế; làm thay đổi thói quen, tập quán canh tác cũ của những người nông dân vốn ít hiểu biết về khoa học kỹ thuật và rất ngại thay đổi.

Hiểu điều đó, chị Hiền đã lên kế hoạch, từng bước thuyết phục nông dân sử dụng phân vi sinh. Năm 2000, sau khi thành lập Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng phân bón vi sinh, chị cùng các đồng nghiệp xuống tận thôn, làng giới thiệu loại phân này với bà con nông dân; phân phát các tờ rơi nói rõ quy trình sản xuất, ưu điểm của sản phẩm, có ảnh minh hoạ sinh động, nội dung dễ hiểu.

Sau đó, chị xây dựng các mô hình thí điểm, chọn giống tốt, áp dụng công nghệ sản xuất, chăm bón phân vi sinh đơn giản, dễ thực hiện. Qua đó, nông dân thấy rõ  hiệu quả thiết thực của phân vi sinh và sử dụng ngày càng nhiều. Tiếng lành đồn xa, các đoàn thể như hội nông dân, hội phụ nữ…từ nhiều địa phương đã tìm đến với chị Hiền để hợp tác sản xuất phân Biogro.

Nhưng, họ lại gặp phải một khó khăn lớn là không có kinh nghiệm kinh doanh, không xây dựng được mạng lưới tiêu thụ sản phẩm. Một lần nữa, chị Hiền lại phải trăn trở nghĩ cách liên kết với các nhà doanh nghiệp để họ giúp tiêu thụ sản phẩm của mình.

Vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, đến nay, trung tâm của chị đã xây dựng được nhiều nhà máy sản xuất Biogro tại Hà Nội và các tỉnh: Hải Dương, Hà Tây, Thái Nguyên, Thanh Hoá (các huyện Cẩm Thuỷ, Vĩnh Lộc).

Năm ngoái, lượng phân vi sinh các cơ sở này sản xuất đã đạt 1000 tấn, mở ra một hướng đi mới trong sản xuất lúa gạo xuất khẩu, rau an toàn, tăng thu nhập cho nông dân và cải tạo môi trường ở Việt Nam. Chị Hiền cũng đang xúc tiến để đưa phân vi sinh Biogro vào sản xuất nông nghiệp ở miền nam và nhiều tỉnh, thành phố khác.

Trên cơ sở những thành công của sáng chế phân vi sinh Biogro, PGS-TS Nguyễn Thanh Hiền đang tính mở một hướng sản xuất mới: canh tác hữu cơ. Được sự tài trợ của Tổ chức phi chính phủ CIDSE, năm 1999, Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng phân bón vi sinh của chị đã thực hiện dự án sản xuất rau hữu cơ tại xã Yên Nội, huyện Từ Liêm (Hà Nội).

Mục tiêu giai đoạn một của dự án đã hoàn thành là: không sử dụng bất kỳ một loại phân hoá học nào trong sản xuất rau, đưa rau sạch đến tay người tiêu dùng. Hiện nay, mô hình này đang được triển khai ở nhiều địa phương khác. Qua đó, chị Hiền đã chứng minh được rằng, ở Việt Nam có thể chuyển từ canh tác hoá học sang canh tác hữu cơ.

Hiện nay, chị Hiền cùng các đồng nghiệp đang hợp tác với các nhà khoa học Australia trong dự án “Sử dụng hiệu quả các chất dinh dưỡng trong đất để sản xuất lúa bằng cách bón phân vi sinh”. Dự án này được thực hiện đồng thời ở Việt Nam và Australia trong ba năm, dự kiến hoàn thành vào năm 2007. Theo đó, sẽ mở ra hướng sản xuất lúa gạo an toàn, chất lượng cao, có thể phục vụ xuất khẩu tại Việt Nam và Australia, góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống cho hàng triệu nông dân.

Một  công việc khác mà chị đang theo đuổi, đó là nghiên cứu, giúp Nhà máy giấy Bãi Bằng (nhà máy giấy lớn nhất ở Việt Nam) xử lý rác thải, biến những đống rác cao như núi thành phân vi sinh phục vụ nông nghiệp.

Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng phân vi sinh giúp Nhà máy giấy Bãi Bằng xử lý chất thải.

Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng phân vi sinh giúp Nhà máy giấy Bãi Bằng xử lý chất thải.

Với những đóng góp phát triển nông nghiệp sạch và giúp nông dân thoát nghèo, tháng 5 vừa qua, tổ chức “Một nghìn phụ nữ hoà bình” đã đề cử chị Nguyễn Thanh Hiền vào danh sách Người phụ nữ Hoà Bình của Việt Nam năm 2005.

Chị Hiền nói chị mong muốn xây dựng trên quê hương mình một nền sản xuất hữu cơ hiện đại, an toàn, hiệu quả, để góp phần bảo vệ môi trường và giúp nông dân thoát nghèo. Với chị, niềm vui là được nhìn thấy những công trình khoa học của mình đi vào cuộc sống, được cống hiến và có ích cho đời. Nhiều đồng nghiệp yêu mến gọi chị là “Nhà khoa học của nông dân”.

 

Báo Nhân Dân http://www.nhandan.com.vn/mobile/_mobile_khoahoc/_mobile_khoahoakh/item/3314702.html